ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΠρώτο Θέμα

Από το Τατόι στη Βουλή τα βασιλικά εμβλήματα του Οθωνα – Το στέμμα, το σκήπτρο και το ξίφος

Τα βασιλικά χρυσά εμβλήματα του βασιλιά της Ελλάδας Οθωνα βρέθηκαν στο Τατόι, δίνοντας μάλιστα την απάντηση σε έναν από τους μεγαλύτερους αστικούς μύθους, που υποστήριζε ότι τα εν λόγω κειμήλια είχαν διαφύγει παράνομα στο εξωτερικό. Το στέμμα, το σκήπτρο και το ξίφος εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών τεκμηρίωσης των πολιτιστικών αγαθών και κινητών αντικειμένων στο Τατόι από στελέχη των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού.

Τα βασιλικά εμβλήματα -σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ- βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση και προσεκτικά συσκευασμένα. Σύμφωνα με την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, μετά τη συντήρησή τους, τα αντικείμενα, έπειτα από σχετική συνεννόηση με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, και τον Πρόεδρο της Βουλής, Κωνσταντίνο Τασούλα, θα παραδοθούν στη Βουλή των Ελλήνων (ανάκτορο του Οθωνα), προκειμένου να εκτίθενται μονίμως στην Αίθουσα των Τροπαίων «Ελευθέριος Βενιζέλος».

«Απρόσμενη» χαρακτήρισε η κ. Μενδώνη την εύρεση των βασιλικών εμβλημάτων του Οθωνα, καθώς μέχρι και… χθες η παρουσία τους ήταν άγνωστη και υπήρχαν πολλές εικασίες για το πού βρίσκονταν επί τόσα χρόνια. «Η σημασία τους είναι εξαιρετική για το ελληνικό κράτος, ανεξαρτήτως της πολιτειακής μεταβολής που έχει συντελεστεί. Αποτελούν τα πρώτα επίσημα διακριτικά του νέου ελληνικού κράτους και προσφέρουν απτά ίχνη της συνέχειάς του στο χρόνο. Είναι προφανές ότι τα βασιλικά εμβλήματα ανήκουν στον ελληνικό λαό και το έθνος». Ο Οθων, πρίγκιπας της Βαυαρίας, του οίκου των Βίτελσμπαχ, βασίλευσε στη χώρα, με τον τίτλο «βασιλεύς της Ελλάδος», από το 1832 έως το 1862. Το στέμμα και το σκήπτρο κατασκευάστηκαν από τον περίφημο οίκο χρυσοχοΐας Fossin et Fils στο Παρίσι, ενώ για το ξίφος συνεργάστηκαν οι Fossin με τον ξιφοποιό Jules Manceaux, του ομώνυμου οίκου οπλοποιών. Η κατασκευή τους έγινε μετά από παραγγελία του Λουδοβίκου της Βαυαρίας, πατέρα του Οθωνα, το 1835, για να αποδοθούν στον νεαρό βασιλιά κατά τη στέψη του, η οποία θα γινόταν την ίδια χρονιά με την ενηλικίωσή του. Ωστόσο, το πλοίο που τα μετέφερε δεν έφτασε εγκαίρως στην Ελλάδα και η στέψη έγινε χωρίς αυτά. Ο Οθωνας, αποχωρώντας, το 1862, από την Ελλάδα, πήρε μαζί του τα εμβλήματα του θρόνου «εις την γην της γεννήσεώς του», όπως ο ίδιος ανέφερε, καθώς ποτέ δεν αποδέχθηκε την έξωσή του, ούτε και παραιτήθηκε από το θρόνο. Ετσι, τα πρώτα εμβλήματα του ελληνικού κράτους βρίσκονταν από το 1862 στην κατοχή του βασιλικού οίκου των Βίτελσμπαχ, στη Βαυαρία.

Ενενήντα επτά χρόνια μετά, τα τρία εμβλήματα μαζί θα παρουσιαστούν για τελευταία φορά… Ηταν Δεκέμβριος του 1959, στην τελετή παράδοσής τους από τον οίκο των Βίτελσμπαχ στον τότε βασιλιά των Ελλήνων, Παύλο, που έγινε στο ανάκτορο της Αθήνας (νυν Προεδρικό Μέγαρο), παρουσία του πρωθυπουργού, Κωνσταντίνου Καραμανλή, και μελών του Υπουργικού Συμβουλίου. Η ημερομηνία επιλέχθηκε για να συμπέσει με την επέτειο των 125 χρόνων από τον άφιξη του Οθωνα στην Αθήνα, το 1834, και την ανακήρυξη της πόλης ως πρωτεύουσας του νέου ελληνικού βασιλείου. Ο γιος του αρχηγού του οίκου Αλβέρτου, Μαξιμιλιανός-Εμμανουήλ, παρέδωσε στο βασιλικό ζεύγος το βασικότερο έμβλημα του βασιλικού θεσμού, το στέμμα, μαζί με το σκήπτρο και το ξίφος, σε μια συμβολική ημέρα για το κράτος και την πρωτεύουσά του. Εκτοτε η ιστορία των βασιλικών εμβλημάτων δημιούργησε πολλές εικασίες για το πού βρίσκονται. Οι δύο τελευταίες φορές που το στέμμα είχε χρησιμοποιηθεί ήταν στην κηδεία του βασιλιά Παύλου, τον Μάρτιο του 1964, και στην κηδεία της τέως βασίλισσας Φρειδερίκης, τον Φεβρουάριο 1981.

Οπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, αν και η κατάσταση διατήρησής τους είναι πολύ καλή, η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων του ΥΠΠΟ έχει ήδη επιληφθεί, δεδομένου του μακρού χρόνου αποθήκευσής τους. Τα αντικείμενα, φτιαγμένα από χρυσό και κράματα μετάλλων, χαρακτηρίζονται από την υψηλή τέχνη των κατασκευαστών τους, ενώ οι συμβολισμοί των διακοσμητικών τους στοιχείων είναι σημαντικοί. Αποτελούν την αφετηρία για την παράδοση διαμόρφωσης των κρατικών συμβόλων που θα ακολουθήσουν τους επόμενους δύο αιώνες, παρά την αλλαγή στη δυναστεία και το πολίτευμα.

ΤΟ ΣΤΕΜΜΑ

Με αρχαιοπρεπή διακόσμηση

Το χρυσό στέμμα, με ύψος 25 εκ. και διάμετρο 29 εκ., φέρει στεφάνι διακοσμημένο με φυτική ταινία, που παραπέμπει σε δάφνινο στεφάνι. Οκτώ τόξα, διακοσμημένα με αρχαιοπρεπή φύλλα άκανθας και λεοντοκεφαλές, από τα οποία φύονται αντίστοιχα οκτώ τοξωτά στελέχη σε σχήμα κλαδιών φοίνικα, συμπληρώνουν την εικαστική σύνθεση, η οποία ενώνεται στο κέντρο, όπου σχηματίζεται η επίστεψη του στέμματος με την υδρόγειο σφαίρα, κάτω από το σταυρό. Στο εσωτερικό διατηρείται το πορφυρό βελούδο, το οποίο παρουσιάζει εκτεταμένες φθορές. Στην εγχάρακτη επιγραφή διακρίνεται ο κατασκευαστής: «Fossin et fils Joailliers du Roi à Paris».

ΤΟ ΣΚΗΠΤΡΟ

Χρυσό με ολόσωμους λέοντες

Το χρυσό σκήπτρο είναι 78 εκ. και φέρει κι αυτό την επιγραφή Fossin et fils Joailliers du Roi à Paris. Στην επίστεψη διακρίνεται στέμμα ολόγλυφο, που στο εσωτερικό έχει διακόσμηση με σμάλτο. Στο ανώτερο κυβικό κομβίο σύνδεσης εναλλάσσεται διακόσμηση με το μονόγραμμα του Οθωνα και σμάλτο με λευκό σταυρό. Στην ένωση των κεραιών διακρίνονται τα χρώματα της βαυαρικής σημαίας. Ακολουθεί στέλεχος χωρίς διακόσμηση και κομβίο με αντίστοιχη διακόσμηση, όπου αντί για το μονόγραμμα του Οθωνα απεικονίζονται ολόσωμοι αντωποί λέοντες.

ΤΟ ΞΙΦΟΣ

Με το εθνόσημο και παράσταση της Νίκης

Το ξίφος φέρει περίτεχνα διακοσμημένη λαβή και θήκη, όπου κυριαρχούν τα φυτικά και ζωικά μοτίβα. Οι διαστάσεις του είναι 92 εκ. ύψος και 12,7 εκ. πλάτος. Η λαβή σχηματίζεται από λαζουλίτη λίθο και απολήγει σε κομβίο, όπου απεικονίζονται ανάγλυφα δύο γυναικείες μορφές. Η διακόσμηση συνεχίζεται και στο σταυρό που σχηματίζουν τα οριζόντια στελέχη του δακτυλοφύλακα.

Η θήκη φέρει στο άνω άκρο ανάγλυφο το μονόγραμμα του Οθωνα και ακολουθεί το εθνόσημο της Ελλάδας σε σμάλτο. Στην πίσω όψη διαμορφώνεται διάχωρο με την επιγραφή του κατασκευαστή. Οι οπές για την ανάρτηση του ξίφους σχηματίζονται από ελισσόμενα φίδια. Η όλη σύνθεση περικλείεται από λεπτή ζώνη με λεοντοκεφαλές.

Κοντά στη βάση της θήκης διακρίνεται παράσταση με γυναικεία μορφή, μάλλον Νίκη, που περιβάλλεται από μετάλλιο σε σχήμα φοίνικα, ενώ στο βάθος διακρίνονται πολεμικά τρόπαια. Στη χαμηλότερη διακοσμητική ζώνη και των δύο όψεων, επίθετη διακόσμηση με δελφίνια που ελίσσονται γύρω από τρίαινα. Η επιγραφή είναι «Manceaux Fabricant d’armes et Fossin et Fils Joailliers du Roi à Paris».

Αφήστε μια απάντηση